Cnota


Rzetelni ludzie wybierają cnotę

Tim Gray

Cnoty są projektem, którego realizacja tworzy człowieka. W swym podstawowym znaczeniu termin cnota (virtus) pochodzi z łacińskiego vir i oznacza mąż, prawdziwy mąż, bohater.

Dla starożytnych zostanie mężnym, dzielnym oznaczało tyle co bycie człowiekiem pełnym cnót. Łacińskie słowo virtus (cnota) wskazuje na siłę, moc i zdolność. Stąd cnoty są dyspozycjami, które dają siłę do mężnego działania, pozwalając wykonać to, co jest słuszne.

Bez cnót nie będziemy ani pobożni, ani rzetelni. Cnoty tworzą charakter. Bez nich, pod naciskiem świata, nasze moralne życie może ulec załamaniu.

Cnoty są podstawą, aby dobrze żyć, tym bardziej, aby dobrze żyć jako chrześcijanin. Św. Piotr pouczał pierwszych chrześcijan o istotnej roli cnót mówiąc: „dodajcie do wiary waszej cnotę” (2 P 1,5). Kilka wersów dalej mówi nam, że praktykowanie cnót ustrzeże nas przed byciem „bezczynnymi czy bezowocnymi” w naśladowaniu Jezusa Chrystusa. Innymi słowy nasze życie będzie efektywne, sensowne i owocne tylko wtedy, gdy będziemy żyli cnotami. Nic dziwnego zatem, że św. Piotr napomina nas, aby „wkładać wszelką gorliwość” w zdobywanie cnót.

Wartości czy cnoty?

Nasze społeczeństwo wyznaje zasadę, że wartości są podstawą moralności. Moralne programy edukacyjne są oparte na wartościach i są wyrazem współczesnego przekonania, że moralność jest niczym innym jak sztuką dobrych wyborów, które w całości wynikają z przyjętych przez człowieka wartości. Ktoś mógłby krytycznie odnieść się do tego sposobu postrzegania moralności na gruncie filozoficznym, jednak moja ocena jest prosta i bezpośrednia.

W gruncie rzeczy wartości nie czynią człowieka moralnym. To może brzmieć skrajnie, ale spójrzmy na przykłady z życia codziennego.

Mogę cenić żeglowanie, ale przez to samo nie staję się żeglarzem. Podobnie, wiele ludzi ceni wierność małżeńską, ale to nie czyni ich wiernymi. W rzeczywistości większość ludzi, którzy popełnili cudzołóstwo pochwalało wierność, jednak wbrew temu dopuścili się tragicznego złamania slubów.

Posiadać pozytywne wartości, to dobra rzecz, ale zmaganie o moralne życie nade wszystko nie polega na poznaniu co jest właściwe, ale na czynieniu dobra. Różnica między chceniem dobra, a jego pełnieniem jest ogromna.

Dla przykładu – cenię sobie latanie, siedząc godzinami jako pasażer i będąc najbardziej zagorzałym zwolennikiem awiacji, ale to nie pozwoli mi na prowadzenie samolotu. Aby pilotować, trzeba posiąść umiejętności pilotażu. Wiele osób chce latać, ale niewiele ma ku temu potrzebne zdolności.

Jeśli więc nasze moralne życie jest próbą wystartowania w powietrze, musimy posiąść konieczne umiejętności latania.

Wielu mężczyzn chce być dobrymi mężami i ojcami, lecz jeśli ich chcenie nie zostanie wsparte przez cnoty – dyspozycje do udanego moralnego życia – wówczas najprawdopodobniej nie wylądują pomyślnie. Aby doprowadzić do portu statek naszego moralnego życia, musimy być ludźmi, którzy są zaprawieni w cnotach, czyli posiadać dyspozycje umożliwiające życie według wartości, które głosimy.

Same wartości nie wystarczą. Życie człowieka wymaga męstwa.

Są cztery cnoty główne: roztropność, sprawiedliwość, męstwo i umiarkowanie. Są również trzy cnoty teologiczne: wiara, nadzieja i miłość.

W tym artykule przyjrzyjmy się bliżej tylko jednej z nich, to jest cnocie męstwa. Św. Tomasz z Akwinu uznawał, że męstwo jest cnotą, która stanowi trzon wszystkich innych cnót. W praktyce każda cnota wymaga stałości charakteru, co wywodzi się z męstwa.

Chcąc być uczciwym, trzeba być odważnym, zwłaszcza wtedy, gdy mówienie prawdy jest trudne. Ze wszystkich cnót męstwo jest tą, która w szczególny sposób jest kojarzona z mężczyznami. Mężczyźni są na ogół twardzi i mocni, dlatego odważni.

Jednak często takie skojarzenie jest zawężeniem obrazu męstwa, które w takim ujęciu sprowadza się do walki. Niewątpliwie żołnierze muszą być odważni, lecz męstwo jest czymś więcej niż tylko bitwą.

Męstwo jest potrzebne w wielu okolicznościach, z czego rzadko zdajemy sobie sprawę. Na przykład, czy masz świadomość tego, że bycie hojnym finansowo i materialnie wymaga odwagi ? Sprawy do których podjęcia potrzebne jest męstwo mogą dotyczyć tak opieki nad kimś, kto jest poważnie chory, jak i odbycia podróży samolotem czy zwyczajnie studiowania.

W rzeczywistości cnota męstwa jest tak podstawowa, że potrzebujemy jej, aby ćwiczyć się we wszystkich innych cnotach.

Co to jest męstwo? Męstwo to siła woli, która umożliwia nam pokonanie strachu. Często zdarza się tak, że wiemy co powinniśmy zrobić, lecz obawiamy się to uczynić, ze względu na konsekwencje, jakie mogą nas spotkać. Strach odbiera naszej woli ochotę do pójścia za nakazem rozumu, ponieważ czekają nas trudności. W tej sytuacji męstwo umacnia nas, uzdalnia nas to tego, że będziemy mieli dość wytrwałości, pokonamy strach i uczynimy to, co jest słuszne i dobre bez względu na trudności.

Św. Tomasz z Akwinu tak o tym mówi: „męstwo duszy musi być takie, aby silnie wiązało wolę z rozumem w obliczu największych grzechów.”

Artykuł pochodzi z Lay Witness Magazine (Czerwiec 2000).

Nastêpne